~ Yashima บ้าเป็นพักๆ แอบแบ๊ว บางเวลา ~

มงคลที่ 24 มีความสันโดษ

ความสันโดษคืออะไร ?
สันโดษ มาจากภาษาบาลีว่า สันโตสะ
สัน แปลว่า ตน
โตสะ แปลว่า ยินดี
สันโดษ จึงแปลว่า ยินดี ชอบใจ พอใจ อิ่มใจ จุใจ สุขใจ กับของของตน ความหมายโดยย่อ คือ ให้รู้จักพอ รู้จักประมาณ

ลักษณะของความสันโดษ
1. สเกนสันโดษ ยินดีกับของของตน หมายถึงยินดีกับสิ่งที่ตนมีอยู่แล้ว
2. สันเตนสันโดษ ยินดีกับสิ่งที่ได้มา หมายถึงยินดีกับของส่วนที่ตนได้มา
3. สเมนสันโดษ ยินดีโดยมีใจสม่ำเสมอ หมายถึงไม่รู้สึกดีใจจนเกินไปใน เมื่อได้พบสิ่งที่ถูกใจ และไม่เสียใจจนเกินไป เมื่อต้องประสบกับสิ่งที่ไม่ถูกใจ

ประเภทของสันโดษ
1. ยถาลาภสันโดษ ยินดีตามที่ได้
2. ยถาพลสันโดษ ยินดีสิ่งที่ควรแก่สมรรถภาพ
3. ยถาสารุปปสันโดษ ยินดีสิ่งที่ควรแก่ฐานะ
สันโดษทุกประเภทจะต้องประกอบด้วยศีลธรรม คือของใดก็ตาม แม้เราจะได้มา แต่ถ้าไปยินดีกับของนั้นแล้วจะทำให้เราผิดศีลธรรม เสียชื่อเสียง เสียเกียรติยศ เสียศักดิ์ศรี ก็ไม่ควรยินดีกับของสิ่งนั้น แท้จริง ผู้ที่จะเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ได้รับการยกย่องนับถือจากคนอื่นทั้งกายและใจนั้น จะต้องเป้นผู้มีความอ่อนน้อม ถ่อมตนอย่างเต็มที่เท่านั้น ผู้ที่ฉลาด จึงไม่ควรหลงยึดเอาสิ่งเหล่านี้มาทำให้ตนเกิดความถือตัว

ข้อเตือนใจ
คนจำนวนมาเข้าใจสันโดษผิด คิดว่าสันโดษคือการไม่ทำอะไร หรือการพอใจอยู่คนเดียว แต่ความจริง
การไม่ทำอะไรนั้น ภาษาบาลีเรียกว่า โภสัชชะ คือเกียจคร้าน ไม่เรียกว่าสันโดษ
การพอใจอยู่คนเดียวนั้น ภาษาบาลีเรียกว่า ปวิวิตตะ ไม่เรียกว่าสันโดษ
การพัฒนาสังคมจำเป้นต้องมีทั้งสันโดษและความเพียร เพราะความเพียรพยายาม ที่ไม่มีสันโดษควบคุมย่อมเกินพอดี และนำไปสู่ทางที่ผิดได้ง่าย ล่อแหลมต่ออันตราย
สันโดษเป็นคุณธรรมอันประเสริฐ เป็นไปเพื่อความเจริญสุขแก่ตนเอง ครอบครัว และสังคมประเทศชาติ หัวใจของผู้มีความสันโดษเท่านั้น จึงจะเหมาะแก่การปลูกฝังคุณธรรมอื่นๆ และคนมีสันโดษเท่านั้นจึงจะทำความดีได้ยั่งยืนไม่จืดจาง และทำดีด้วยความสุจริตใจ ที่สังคมพัฒนาไปได้ช้าเพราะคนขาดสันโดษต่างหาก หาใช่เพราะคนมีสันโดษไม่

สิ่งที่คนทั่วไปไม่รู้จักพอ
1. อำนาจวาสนา
2. ทรัพย์สมบัติ
3. อาหาร
4. กามคุณ

สันโดษเป็นต้นทางแห่งความสุขที่แท้จริงได้อย่างไร ?
ความสุขในโลกอาจะแบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือ
1. สามิสสุข เป็นความสุขที่ต้องอาศัยวัตถุ หรือสิ่งภายนอก มาตอบสนอง ความต้องการทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และความคิดอยากต่างๆ จัดเป็นความสุขขั้นหยาบ เพราะมีทุกข์เจือปนมากตลอดเวลา มีอาการคือ
1.1 ต้องแส่หาดิ้นรนกระวนกระวาย เป็นอาการนำหน้า เนื่องจากของทั้งหลายหาได้ยาก มีจำกัด
1.2 เมื่อได้มาก็ต้องระวัง รักษา ยึดติด คับแคบ อึดอัด หวงแหน ผูกพัน กลัวสูญหาย
1.3 ถ้าไม่ได้มา ถูกขัดขวางก็ขัดใจ คิดทำลาย คิดอาฆาต พยาบาท จองเวร
2. นิรามิสสุข เป็นความสุขภายในที่ไม่ต้องอาศัยสิ่งภายนอกมาสนองความอยาก เป็นความสุขที่ใจมีลักษณะ
สะอาด ไม่มีกิเลสปน
สงบ ไม่ดิ้นรนกระวนกระวาย
เสรี เป็นอิสระ โปร่งเบา ไม่คับแคบ
สว่างไสว ประกอบด้วยปัญญา เห็นสิ่งทั้งหลายตามความเป็นจริง
สมบูรณ์ ไม่มีความรู้สึกขาดแคลน ไม่รู้สึกบกพร่อง ไม่ว้าเหว่ มีแต่ความแช่มชื่น เบิกบาน อิ่มเอิบอยู่ภายใน

หลักปฏิบัติเกี่ยวกับทรัพย์สิน
1. การแสวงหา ต้องหามาโดยชอบธรรม ไม่ข่มเหงรังแกใคร ไม่ทำผิดกฏหมาย ผิดประเพณี
2. การใช้ ไม่เป็นคนตระหนี่และก็ไม่ฟุ่มเฟือย ให้รู้จักใช้ทรัพย์เลี้ยงตน และคนเกี่ยวข้องให้เป็นสุข รู้จักทำทาน เผื่อแผ่ แบ่งปัน ใช้ทรัพย์ทำสิ่งที่ดีงามเป็นประโยชน์ต่อส่วนรวม
3. ทัศนคติเกี่ยวกับทรัพย์สิน ไม่ถือว่าทรัพย์สินเงินทองเป็นพระเจ้าแต่ให้ถือว่าเป็นเพียงอุปกรณ์อย่างหนึ่งในการดำเนินชีวิตเท่านั้น

ประเภทของคนจน
1. จนเพราะไม่มี คือขัดสนทรัพย์สิน มีทรัพย์น้อย จัดว่าเป็นคน "จนชั่วคราว" ถ้าหากทำมาหากินถูกช่องทาง ย่อมมีโอกาสร่ำรวย
2. จนเพราะไม่พอ คือคนที่มีทรัพย์มากแต่ไม่รู้จักพอ จัดว่าเป็นคน "จนถาวร" เป็นเศรษฐีอนาถา ต้องจนจนตาย

วิธีฝึกให้มีสันโดษ
1. ให้หมั่นพิจารณาถึงความแก่ ความเจ็บ ความตาย อยู่ตลอดเวลา
2. ให้รุ้จักประมาณในการบริโภคอาหาร
3. ให้หมั่นให้ทานอยู่เสมอๆ
4. ให้หมั่นรักษาศีล
5. ให้หมั่นทำสมาธิเป้นประจำ

อานิสงส์การมีสันโดษ
1. ทำให้ตัดกังวลต่างๆ เสียได้
2. ทำให้ออกห่างจากอกุศลกรรม
3. ทำให้มีความสบายกายสบายใจ
4. ทำให้พ้นจากความผิด พบแต่สิ่งที่ถูกต้อง
5. ทำให้ศีลธรรมเกิดในใจได้ง่าย
6. ทำให้พ้นจากทุกข์ภัยทั้งปวง
7. ทำให้มีกำลังใจสูง เมื่อรู้ว่าสิ่งใดไม่ดีก็ไม่ฝ่าฝืนทำ
8. นำความเจริญก้าวหน้ามาสู่ตน
9. ทำให้มีมีโอกาสกระทำแต่สิ่งดีๆ ยิ่งๆ ขึ้น
10. ได้ชื่อว่านำพระพุทธศาสานาให้รุ่งเรือง
ฯลฯ

จากหนังสือมงคลชีวิต ฉบับ "ทางก้าวหน้า"